🐼 Içeceklerin Karıştırılmasıyla Yapılan Yeni Içecek

Yiyecek-İçecek İşletmelerinde Standart Reçetelerin ve Hedef Maliyetlemenin Stratejik Kararlarda Kullanılmasına Yönelik Bir Uygulama / An Implementation in Using Standard Recipes and Target Costing on Strategic Decisions of Food and Beverage Business Milkshake / thickshake Süt ve dondurmanın karıştırılmasıyla yapılan içecek türü. Mineral water Maden suyu. Lemonade Limonata. Alcoholic drinks Alkollü içecekler. Wine Şarap. Beer Bira. Cocktail Kokteyl. Whiskey Viski. Herbs İngilizce Otlar Thyme Kekik. Rosemary Biberiye. Parsley Maydanoz. Cilantro Kişniş. Basil Fesleğen Ancak günümüzde içecekler biraz değişim gösteriyor sanki. Belki içeceklerin adı aynı kalsa bile mahiyeti değişiyor ve yeni yeni firmalar yepyeni tatlar keşfederek bizlerin damak tadına sunuyorlar. Eskiden sadece bizim bildiğimiz bir demli çay, şimdilerde yüzlerce ayrı çeşidiyle başlı başına bir sektör haline geldi. Genmaicha esmer pirinç tanelerinin kavrulup yeşil çay yaprakları ile karıştırılmasıyla elde edilen bir Japon içecek türüdür. Hazma iyi gelmesi ve nispeten uygun bir içecek olması sebebi ile Japonya’da en sık tüketilen çaylardan biri sayılmaktadır. Aloe Vera İçeceği Nedir, Nasıl Üretilir? Hijyenyiyecek ve içecek servisinde en başta sağlanması gereken konulardan bir tanesidir.Hijyenik olmayan bir ortamda yapılan yiyecek ve içecek servisi hem kendi sağlımızı hem de misafirlerin sağlını ciddi şekilde tehdit eder.Unutulmamalıdır ki temiz olmayan ortamlar mikropların üreyebilmeleri için en uygun alanlardır.Her ne Alkolizm içiciye zarar veren alkollü içeceklerin tüketilmesi için zorunlu ve kontrolsüz bir ihtiyaç olarak tanımlanmaktadır. Sağlığı, kişisel ilişkileri ve sosyal duruşu ile ilgili sorunlara neden olur. Tıbbi olarak bağımlılık yapan bir hastalık olarak adlandırılır. Vücudun daha fazla içecek için can attığı bir Heleki bazı yiyecek veya içeceklerin gerçekten en iyi şekilde yapılan halleri veya en iyi yapılma yöntemleri bulunur. Örneğin Türk kahvesi içmeyi seven birisi en iyi ve en özel tadı alabilmek için çekilmiş hazır Türk kahvesi almak yerine %100 Arabica çekirdeklerini alarak içeceği kahve kadar öğütür. eRag. Terimler Sözlüğü Anadolu Efes Anadolu Efes Biracılık ve Malt Sanayii işltirakleri ve bağlı ortaklıkları ile Türkiye, Rusya, BDT, Güneydoğu Avrupa ve Ortadoğu ülkelerinin oluşturduğu bir coğrafyada bira, malt ve alkolsüz içecek üretimi ile pazarlaması yapan bir şirketler sistemidir. Anadolu Efes, iştirakleri ve bağlı ortaklıklarıyla bir şirketler sistemi olan Efes İçecek Grubu’nu oluşturmaktadır. Grup, Türkiye’nin en büyük holdinglerinden biri olan Anadolu Endüstri Holding Anadolu Grubu içecek sektöründeki faaliyetlerini yürütmektedir. Anında tüketime hazır olmayan içecek Anında tüketime hazır olmayan ve ek bir karıştırma gerektiren içecek ürünleri içmeye hazır olmayan iki içecek grubu vardır. Bunlar; çay ve kahveyi kapsayan sıcak içecekler ve toz ve konsantrelerden hazırlanmış içeceklerdir. BASIS Beverage Advanced Standard Information System Standart Gelişmiş İçecek Bilişim Sistemi, dünyadaki birçok Coca-Cola şişeleyicisinin kullandığı satış muhasebesi yazılım sistemi CCİ Coca-Cola İçecek Coca-Cola sistemi TCCC ve dünyadaki tüm şişeleleyici ortakları CokePort CCİ’nin intranet portalı eKOsystem TCCC'nin çevre yönetim sistemi Evde tüketim İçeceklerin daha sonra tüketilmek için satın alınıp saklandığı durumlar FAVÖK Faiz, vergi, amortisman ve diğer nakit çıkışı gerektirmeyen giderler öncesi kar Fiziki Kasa İçecek ürünlerine ve paket büyüklüklerine göre müşteriye gönderilmek üzere hazırlanmış çeşitli kombinasyonlar Gazlı içecek Değişik tatlarda üretilen ve tatlandırıcı içeren alkolsüz içecekler. Bu kategoriye su, tatlandırılmış su, meyve suyu ve meyveli içecek, sporcu içeceği, çay ve kahve dahil değildir. Gazsız içecek Su, tatlandırılmış su, meyve suyu ve meyveli içecek, sporcu içeceği, çay ve kahve gibi tüm alkolsüz ve gazsız içecekler Global Reporting Initiative GRI 1997 yılında kurulan ve 1999 yılında UNEP Birleşmiş Milletler Çevre Programı ile ortak olan dünyanın en çok kullanılan sürdürülebilirlilik raporlaması çerçevesi Hacim Doğrudan ya da dolaylı olarak satılan fiziksel kasa adedi HFCS High Fructose Corn Syrup Fruktozu yüksek mısır şurubu. Mısırdan rafine edilmiş kristal şekere alternatif tatlandırıcı İçmeye hazır içecek Herhangi bir karışım gerektirmeden tüketime hazır içecekler. Gazlı alkolsüz içecekler, meyve suları, nektar ve tatlandırılmış su, soğuk çay, spor ve enerji içecekleri, şişelenmiş su, damacana ve ayran bu grupta yer almaktadır. Türkiye’de süt ve süt ürünleri segmenti içmeye hazır içecekler kapsamında yer almamakla birlikte, ayran içmeye hazır içecekler kapsamındadır. Kişi Başına Tüketim Belli bir pazarda bir kişinin bir yılda tükettiği ortalama 8 ons’luk 236,5 ml ürün miktarı. Coca-Cola içecek ürünlerinin kişi başına tüketimi birim kasa miktarının 24 ile çarpılıp belli bir bölgedeki nüfusa bölünmesiyle bulunmaktadır. Konsantre The Coca-Cola Company’nin ürettiği ya da kendi adına ürettirdiği ve şişeleyicilerine alkolsüz içecekleri içine su ve/veya tatlandırıcı katarak üretebilmeleri için sattığı ürün Müşteri Mağaza, perakende satış noktası, restoran, zincir mağaza ya da müşterilerine ürünlerimizi sunan her türlü işletme PET polyethylene terephthalate İçecek şişesi üretiminde kullanılan bir çeşit polyester. Postmix Yerinde tüketim kanalında kullanılan karbondioksit, su ve ürün konsantresinin bir sistem içinde karıştırılmasıyla oluşan hazır içecek Preform Pet şişelerin yapımında kullanılan ara mamul Premix Dispenser ve karbondioksit basıncı yardımıyla servis edilen metal bir tank içindeki tüketime hazır ürün REFPET Geri dönüşümlü, yeniden doldurulabilir PET şişe Soğuk içecek donanımı Satış noktalarında kullanılan soğutucu, meşrubat otomatı ve postmix donanımlar Sunum 8 sıvı ons 236,5 ml içecek Şişeleyici CCİ gibi TCCC’den konsantre, içecek bazı ya da şurup alıp bunları tüketime hazır alkolsüz içecek haline getirip pazarlayan ve müşterilere dağıtımını yapan şirket Şişeleleyici anlaşması TCCC ve şişeleleyici arasında yapılan ve TCCC ürünlerinin belirlenen coğrafyada üretim, paketleme, dağıtım ve satış hak ve yükümlülüklerini düzenleyen anlaşma Şurup Şurup, şişeleme tesisinde veya Postmix dağıtım ünitesinde içecek üretimi için kullanılan konsantredir. İçecek özütü, tatlandırıcı ve şişelenmiş sudan oluşan bir karışımdır. TCCQS The Coca-Cola Kalite Sistemi The Coca-Cola Company TCCC 1886 yılında kurulan TCCC dünyada 230’dan fazla içecek markasının üretiminde kullanılan konsantre ve şurupları üreten, pazarlayan ve dağıtan en büyük şirketlerden biridir. Merkezi ABD, Atlanta’da olan TCCC faaliyetlerini 200’den fazla ülkede sürdürmektedir. Ünite kasa 24 sunuma yani litre veya 192 Amerikan standart sıvı onsuna eşit olarak hesaplanmış hacim ölçü birimi Yerinde Tüketim Soğuk içeceklerin anında tüketim için ev dışında, restoran, bar, büfe, benzin istasyonu, spor ve eğlence merkezleri, ofis ve otellerden satın alınması SERVİSİN ANLAMI,KAPSAMI VE ÖNEMİ A Servisin anlamı. Servis kelimesi hizmet,yardım,iş,porsiyon gibi anlamlara gelmekte dir. Her hizmet Ya da yardım servis olarak algılanmamalıdır. Herhangi bir yardım yada işin servis sayılabilmesi için o işin işi bilen kimseler tarafından,belli zamanlarda,bir sistem dahilinde ve devamlı olarak yapılması gerekmektedir. Misafirlerin bir restaurantta duyacakları ihtiyaçlar sadece yiyecek ve içecek bir taraftan açlık ve susuzluklarını giderirken,diğer taraftan biraz dinlenmek,günün stresinden uzaklaşmak,diğer insanlarla çeşitli ilişkilerde bulunmak ve eğlenmekte isterler. O halde restauranta gelen misafirleri kapıda karşıladıktan sonra,onları masalarına yerleştirirken,arzularını öğrenip karşılarken,bir taraftan da diğer ihtiyaçlarını karşılamak yemek ve içecek ihtiyaçları dışındaki bir çok ihtiyaçlarını görevli personele görevli servis personeli tarafından gözlenerek ,hissedilerek misafirler devamlı izlenerek öğrenilmeli ve giderilmelidir. Restaurantta sağlanan rahat fiziki ortam,sıcak samimi ve içten ortam,disiplinli,doğru ve hızlı bir hizmetle tamamlanınca misafirler günlük problemlerini unutup huzur içinde yemeklerini yiyip içkilerini içerler ve eğlenirler. Yemek ve içki servisi,misafirlerin istedikleri yiyecek ve içecekleri belirli kurallar dahilinde sunmak onları psikolojik yönden rahatlatarak dinlendirmek ve işletmeye de mümkün olan en yüksek geliri sağlamak mesleği ve sanatıdır. Yiyecek ve İçecek Servisinin Amaçları aMisafirlerin yiyecek ve içecek ihtiyaçlarını belirli kurallar dahilinde yerine getirmek. bSıcak ve samimi bir ortam yaratarak onları ,psikolojik ve sosyolojik yönden tatmin ederek rahatlatmak. cProfesyonelce çalışarak işletmeye ve dolayısıyla personele mümkün olan en yüksek geliri sağlamak. YİYECEK VE İÇECEK SERVİSİNİN KAPSAMI İlk bakışta yiyecek ve içecek servisinin pek geniş kapsamlı bir iş olmadığı sanılır. Oysa sanıldığından çok daha kapsamlı ve dolaylı bir iştir. Yiyecek ve içecek servisini gerektiği gibi yapabilmek için gerekli teorik ve pratik eğitimi,becerilerin kazanılmasını,kazanılmış olan becerilerin yerinde ve zamanında uygulanması gerektiğini düşünürsek,servis işinin aşağıdaki konuları kapsamı içine aldığını görürüz. aServis yerlerinin çalışma sistemi ve zamanlarının öğrenilmesi. bBu yerlerin ve buralardaki taban,duvar ,cam,masa,sandalye gibi serviste dolaylı olarak ihtiyaç duyulan madde ve malzemelerin özelliklerinin,bakım ve temizliğinin öğrenilmesi. cÖrtü,peçete,bardak,porselen ve metal takımları ile bunların temizliği,kullanılma yer,zaman ve şeklinin öğrenilmesi. dYemeklerin yapılışında kullanılan maddeler,yapılış şekilleri,hangi guruba girdikleri,ne zaman ve nasıl servis edildikleri. eİçkilerin yapılışlarında kullanılan maddeler,yapılış şekilleri,içerdikleri alkol,şeker miktarı,servis sıcaklıkları servis şekilleri ve zamanları. fYemeklerle servis edilen sosların ara maddeleri ve basitçede olsa yapılışları ve hangi yiyeceklerle servis edildikleri. gMisafirlerin yemek ve içki konusundaki zevklerinin öğrenilerek siparişlerin düzgün alınması. hTakım ruhu ile çalışma ıProtokol ve görgü kurallarını öğrenmek ve etkisiz uygulanması. jMönü hakkında bilgi edinmek ve istenildiğinde misafirlere sipariş vermede yardımcı olabilme. kGerek kişisel gerekse işletmeye ait malzemeleri dikkatli kullanmak ve korumak. YİYECEK VE İÇECEK SERVİSİNİN ÖNEMİ İnsan hayatının üç önemli temeli vardır. Ve hayat bu temeller üzerine kurulur. Bunlardan herhangi birinin noksanlığı hayatı sona erdirir. Bunlar hava, beslenme ve korunmadır. Hayat için bu kadar önemli olan bir konuda insanların titiz davranması hem son derece doğal hemde gereklidir. Nitekim çevremize şöyle bir baktığımızda,yaşam için gerekli olan yiyecek ve içeceklerin seçilmesi,hazırlanması ve kendilerine sunulması konusuna son derece önem verdiklerini görürüz. Sıcak,samimi,temiz bir ortamda misafirlerine düzenli bir servisle sağlıklı besinler sunan işletmelerin rağbet görmesipis,güvensiz,sistemsiz ve sağlıksız ortamlarda servis yapılan yerlerin zarar etmesi ve hatta kapanması,insanların yiyecek ve içecek servisine verdikleri önemin çok açık örneğidir. Yiyecek ve içecek servisi misafirler yönünden önemlidir. İnsanların hayat standardı yükseldikçe görgü ve bilgileri artmakta ve buna paralel olarak ta yaşantıları değişmektedir. Artık yiyip içmek sadece hayatı devam ettirmek için gerekli gıdaları almak şeklinde düşünülmemeli dir. Yemek ve içki insanların aile hayatının,iş hayatının ve diğer sosyal hayatlarının ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Günümüz insanları hayatlarının en önemli,en aktif,en güzel anlarını yemek sofralarında yaşamaktadırlar. Çalışanlar masada işleriyle ilgili konuşmalar,tartışmalar,fikir ve görüş alış verişi,yaparlar. İş adamları günün ve geleceğin bir çok önemli konuşmasını yemek masasında yapar ve kararları yemek masasında alır. Günümüze ve geleceğimize yön veren kararların konuşulup tartışıldığı ,en önemli kararların alındığı yemek sofralarında verilecek hizmet, masada oturan misafirler için şüphesiz son derece önemlidir. Rahat bir atmosfer içinde ortama ve atmosfere uygun olarak hazırlanmış bir yemek masası,yemek süresince verilecek kusursuz bir servis misafirleri rahatlatır. Birbirleriyle daha uyumlu ılımlı ve anlayışlı havaya girmelerine neden olur. Kötü bir düzenleme,mesela karşılama ve masaya yerleştirmede yapılacak protokol hataları, kişiler ve ülkeler açısından çok önemli konuların konuşulacağı toplantıyı başlamadan bitirebilir. Yiyecek ve içecek servisi,sosyal olduğu kadar Ekonomik bir iştir. Misafirler alacağı servis karşılığında verecekleri parayı düşünürler. Bütün ekonomik ve ticari ilişkilerde olduğu gibi yiyecek ve içecek servisinde de ücret,hizmet dengesinin,iyi kurulması gerekir. Ödediği ücret karşılığında beklediği servis hizmetini bulamayan misafir o işletmeye tekrar gitmez. Yiyecek ve içecek hizmeti veren bir işletmeye verilebilecek en büyük ceza budur. BAR ANLAMI VE ÇEŞİTLERİ A-BAR ANLAMI Bar her çeşit alkollü ve alkolsüz içkilerin ve bunların karıştırılmasıyla hazırlanan kokteyllerin satıldığı tanımlama profesyonel bir bar için çalışmada amaç para kazanmak olduğu için,hazırlanan içeceklerin satılması bir genel anlamda içeceklerin hazırlanıp servis edildiği anlamda bar sadece bir köşeyi değil komple bir işletmeyi de temsil bir işletmenin değişik bölümleri bakıldığında içeceklerin hazırlandığı bir çalışma bölümü ile misafirlerin oturduğu ,içeceklerini içtikleri bölüm ya amerikan bar denilen bir banko önünde,taburelerde oturur yada işletmenin koltuklar ve sandalyelerle tefriş edilmiş salon kısmında bar işletmelerinde bu iki bölüm dışında depolar personel bölümleri,WC ler gardrop otopark vb. bölümler bulunur. Otel işletmelerinde ise,işletmenin büyüklüğüne gör değişik sayıda ve karakterlerde barlar kullanımlar haricinde koltuk altı depoları,bulaşıkhane,ofis vb. yerler bulunur. Barlarda sadece hazırlanan içecekler yanında hazırlanan yiyeceklerde özel müzik ,kabare ve şovlarda düzenlenebilir. Bar kelimesi Fransızca bir kelime olan barrieere den bariyer anlamı engel da amerikan barı orada barmen ve içeceklerin bulundu bölümle misafirler arasında bir bariyer engel önü ve,üzeri,ve banko tarafındaki salon misafirlere ayrılmıştır. Barlar Amerika dan Fransa ve İngiltere ye dünya harbi ve sonrasında Amerikalıların Avrupa ülkelerine daha sık gelmeleri ile barlar bu ülkelere ,oradan da bütün dünya ülkelerine yayılmıştır. B-BAR ÇEŞİTLERİ 1-Amerikan barAmerika dan bütün dünya ülkelerine yayılan klasik bir bar önünde oturan misafirlere,bariyerin arkasındaki barmen tarafından içki hazırlanarak servis edilen bar bankosunun önünde,kendi ekseni etrafından 360 derece dönen tabure veya bar sandalyelerinde taraftan barmen tarafından hazırlanan ve servis edilen içeceklerini içerler ,diğer taraftanda barmen ile yada yanındaki misafirlerle sohpet ederler. Amerikan barların en büyük özelliği,burada satılan barlarda daha çok amerikan içecekleriviskilerve kokteyller servis ve viskilerden başka ispirtolu içkiler kanyaklar,cinler,votkalar,Rumlar,likörler,biralar,alkolsüz içeceklerde servis birlikte cips,çerez,kuruyemiş servis edilir. 2-Snack Bar Bir taraftan amerikan barda olduğu gibi misafirlerin içecek siparişlerini karşılanırken diğer taraftan bunların yanında misafirlerin snack türü aperatif yiyecek ihtiyaçlarının giderildiği bar için Amerikan barla Restaurantın birleşmesinden oluşan bardır barda tezgahlar daha uzun ve aynı zamanda salonda daha barda öğlen ve akşam saatlerinde hazırlanması ve servisi kolay yiyecekler sunulur. Amerikan barda bulunan içecekler snack bardada ilaveten çay,kahve,dondurma ve sütlü içeceklerde barı restaurantlardan ayıran en büyük özellik ise menüdeki yiyecek ve içeceklerin servis genelde bardakla servis şişe içecekler şişesiyle servis barda masalardaki mise en place de kültaplası, menaj takımı, ketçap,mayonez,şeker 3- Restauran Bar. Büyük otel işletmelerinde veya büyük restaurantlarda bulunması zorunlu olan restoran içecek servisini kolaylaştırmak,gerektiğinde misafirlerin aperatif içeceklerini almalarını kolaylaştırmak için restoran içinde yada bağlı bir bölümde bar genelde restoranın giriş yerinde yada restoran girişiyle aynı antre üzerinde uygun bir yerde barda bir amerikan barmen,restorana yemek için gelen misafirlerin içeceklerini hazırlar veya şişe halinde hazır hale getirerek servis görevlilerine servis görevlileri salondan dışarı çıkmadan içecekleri alıp misafirlere servis etme imkanına kavuşmuş olur. Rezervasyon saatinden önce gelmiş yada salonda boş masa bulamamış misafirler bir süre bekletilmek için bu bara burada oturup aperatiflerini misafirler iştah yönünden yemeğe hazırlanmış olurlar,hem sıkılmadan vakit geçirmiş olurlar hem de işletmenin extra satışı artırılmış olur. Restauran barın bir özelliği de misafirlerin gözüne hitap barda pencere önünde görülen manzara,duvarlardaki taplolar bir ilgi noktası teşkil barın yapısını ve dekorunu,içecek şişelerini,ve barmenin çalışmalarını zevkle seyrederler. Restoran bar menüsünde aperatifler ve aperatif kokteyller Amerikan bara göre daha misafirler yemekten önce aperatif içecekleri tercih bu ihtiyaçlarını karşılamak için bol seçenek sunmak zorundayız. Restoran barda dijestif içecekler ve bunların yanında sıcak içeceklerde bulundurmak yemekten sonra hazmi kolaylaştırmak için kanyaklar,likörler,ve bunların yanında da kahve alırlar. Restoran barda bulunan şarap çeşitleri Amerikan bara göre daha servis şeklide daha barda genelde bardakla şarap servisi yapılmasına rağmen restoran barda şişeylede servis yapılır. 4- Lobby Bar Tipik bir otel barı olan looby bar,otelin lobi denilen büyük dinlenme ve bekleme salonunun uygun bir köşesinde barların kendilerine mahsus,otelin kapasitesi ile uygun büyüklükte bir salonları olabileceği gibidoğrudan doğruya lobiye hitap eden amerikan şeklinde de olabilir. Lobi bar için otelin girişiyle ilişkili olmayan,giriş kapısındaki ve resepsiyondaki hareketlerden direk etkilenmeyen bir yerde misafirler huzur içinde dinlenirken içeceklerini alabilirler. Lobi barın menüsü otel işletmesinin yiyecek ve içecek ünitelerinin otel içindeki dağılışına göre farklılıklar saatleride yine bu dağılışa göre ayrıca bir pastane,Coffe shop gibi salonu olan büyük otellerde lobi bar bir Amerikan bar menüsüde Amerikan bar menüsüyle aynıdır. 5-Servis Bar Otellerde balo salonları, konferans salonları,oda servisi gibi bölümlere ve gerektiğinde otellerdeki diğer barlara servis yapmak için kurulmuş olan tipik bir otel barıdır. Balo ve konferans salonlarının içinde ayrıca birde bar bulunmayacağı için,buralarla bağlantılı bir yerde, mesela bu salonların garson ofislerinin bulunduğu koridor üzerinde uygun bir bölüm servis bar olarak aktiviteler sırasında buralardaki misafirlerin içecekleri servis bardan karşılanır. Servis bar oteldeki bütün barlardan ayrı bir özellik servis barın misafierlere direk temasta bütün barlarda barmenler misafirlerle direk temas halinde olmasıdır. Servis barın diğer özelliği diğer barlar için yedek depo olarak çalışmasıdır. Servis bar için herhangi bir menü düzenlenmez. 6- Dans Bar Değişik barların özelliklerini bünyesinde taşıyan,daha çok snack bar ile gece kulubünün birleşmesinden doğmuş,canlı ve banttan müzik yayını yapılan ve dans edilerek eğlenilen barlardır. Dans barın işleyişinde gece kulübünün ve diskoteğin müziği ile snack barın yemekleri alınarak uygun büyüklükte bir salon ve salonla orantılı büyüklükte de bir dans pisti edilen misafirlerin özelliklerine göre ya büyükçe bir bar ve burada mutfak teşkilatı birlikte Amerikan bar ile mutfak ayrı bölümlerde düzenlenir. Yemekten sonra dans edip eğlenmek isteyenlerle,hafif bir şeyler yiyip eğlenmek isteyen gençlere hitap eden barlardır. Dans barlarda menü çok değişik karakterler amerikan bar içkileri ile snack bar yiyecekleri ise gece kuluplerinde olduğu gibi restoran menüsüne dönük menüler halinde gelen misafirlere fiks menüde haliyle dans barlar basit menülü restoran görünümündedir. 7- Süt Bar Ülkemizde pek rastlanmayan bir bar barlar süt ve sütlü içecekler,dondurma çeşitleri ve sandvıçlerin satıldığı ve Amerika ülkelerinde genelde üniversite civarlarında bulunur ve öğrencilere hitap ederler. 8-Cafe Bar Yeni yeni yayılan bir işletme ve bar işlevlerinin bir mekanda yerine getirildiği işletmelerdir. RESTAURANT ÇEŞİTLERİ Restaurant çeşitleri verdikleri hizmet çeşitleri karakteristik özellikleri ve mutfakların çeşitlerine uygun olarak şöyle bu restaurantlara su bazı örnekleri verebiliriz. ÇİN RESTAURANT Ağırlı Çin mutfağı,Çin usulü servis ve dekorun hakim olduğu buna uyumludur. İTALYAN RESTAURANT İtalyan mutfağının hakim olduğu restaurant çeşididir. FRANSIZ RESTAURANT Ağırlıklı Fransız mutfağı,şarapları ve sosları ile özel yemeklerin sunulduğu restaurantlardır. RUS RESTAURANT Rus mutfağı votka ve Rus müziğinde yer aldığı restaurantlardır. STEAK HOUSE/ GRILL RESTAURANT Ağırlıklı olarak ızgaralar ve et yemeklerinin sossuz ve ızgara olarak hazırlanmışsunulduğu restaurantlardır. BALIK VE DENİZ MAHSÜLLERİ RESTAURANT Adında anlaşılacağı gibi çeşitli balıklar ve deniz ürünlerinin her türlüsününçeşit ve pişirme yöntemlerisunulduğu restaurantlardır. A LA CARTE RESTAURANT Misafirlerin yiyeceklerini menüden seçerek ısmarladığı restaurantlardır. FAST FOOD RESTAURANT Genellikle döner ,hamburger ,pizza gibi ala minut yemek sunulan restaurantlardır. GURUP RESTAURANT Genellikle otellerde açık büfe hizmet veren misafirlerin kahvaltı ve akşam yemeklerini yedikleri restaurantlardır. İslamiyetten Önce Türklerde Yiyecek ve İçecekler Sami KILIÇ ALBAYRAK ÖZET Yeme ve içme, insanların varlığını devam ettirebilmesi için vazgeçilmez ihtiyaçları arasındadır. Bu ihtiyacı insanlar genelde yaşadıkları coğrafyadan temin ederler. Coğrafyanın sunmuş olduğu imkânlar, insanların geçim kaynaklarının oluşmasında önemli faktörlerden biridir. Bir toplumun geçim kaynakları da genel olarak yiyecek ve içecek ihtiyaçlarının karşılanmasında etkilidir. Bununla birlikte gıdaların tüketilmesi, toplumun sahip olduğu inanç sistemine uygun olmasını gerekli kılmaktadır. Bütün toplumlarda olduğu görüldüğü gibi Türklerde de yeme-içme uygulamaları hayatı devam ettirmenin önemli bir faaliyetidir. Ancak bu faaliyetler sadece sıradan bir eylem değildir. Sofranın kurulmasının, yemek yemenin bir usulü ve adabı bulunmaktadır. Bu çalışmada eski Türklerdeki yiyecek ve içecekler iki ana başlık altında incelenecektir. Bunlardan birincisi hayvansal, ikincisi de bitkisel yiyecek ve içeceklerdir. Sürdürülen sosyo-ekonomik hayata bağlı olarak, Türklerde hayvansal gıdalardan etin, özellikle de at ve koyun etinin öne çıktığı görülmektedir. İçecek olarak da kımızın diğer içeceklere göre daha önemli bir konumda olduğu anlaşılmaktadır. GİRİŞ Yiyecek ve içecekler, sosyo-kültürel uygulamalarla ilgili olduğu gibi dini ritüellerle de ilişkili olduğundan her dinin yiyeceklerle ilgili emir ve yasakları vardır. Bu emir ve yasaklara uymak dindarlığın göstergelerinden kabul edilmektedir. insan hayatının devam ettirilebilmesi için gerekli olan yeme ve içme faaliyetleri bütün toplumlarda olduğu gibi Türklerde de görülmektedir. Bu faaliyetlerin belli kuralları ve adabı bulunduğu gibi, Türklerin besinlerinin ve adetlerinin birbirine benzediği de söylenmektedir. islamiyetin kabulünden önceki Türk topluluklarında sofra protokolü, katılanların sosyal statü ve rollerine göre oluşturuluyor, kabile veya oymakların sosyal hayattaki konumlarını belirliyordu. Orun mevki ve ülüş yemek payı haklarını kaybeden kabile ve oymakların av, yayla, otlak gibi haklarını da kaybetme tehlikeleri bulunuyordu. Misafirler için düzenlenmi ziyafetlerde ev sahibi lokmaları konuklarının ağzına verirdi. Ögel’in aktardığı bilgiye göre, Batılı bir seyyah, etin küçük bir bıçakla kesilerek her misafirin rütbesine uygun bir şekilde bu uygulamanın yapıldığını belirtmektedir. Ailede ve büyük devlet ziyafetlerinde sofrada bulunan herkes kendisine ayrılan et payı veya yemek payı anlamına gelen ülüşe razı olurdu. Uygurlara ait eski eserlerde yemek ve içmek fiilleri birlikte kullanılmı ve Uygurlar bu iki kelimeyi yegü içkü kavramıyla ifade etmislerdir. Bu, yeme ve içme eylemlerinin birlikte yapıldığı anlamına gelmektedir. Diğer taraftan Orhun Abidelerinde “…Tanrı lütufkar olduğu için, benim de talihim olduğu için, hakan olarak tahta oturdum. Tahta oturup yoksul ve fakir halkı hep derleyip toparladım Fakir halkı zengin yaptım, az halkı çok yaptım. Yoksa bu sözümde yalan var mı? denilerek kağanın Tanrı buyruğu ile görev aldığı ve milletin açlığının giderilmesinin kağanın vazifeleri arasında olduğuna vurgu yapılmaktadır. Türklerin, tarih sahnesine çıktıkları andan itibaren önemsedikleri beslenme, sosyal hayatlarında önemli hususlardan biri olarak öne çıkmıstır. Bu husus, o kadar önemli olmuştur ki, Türk idarecileri, öncelikle milletini aç ve çıplak bırakmamayı ana ilke edinerek ülke yönetimini üstlenmislerdir. 1 Sami Kılıç, İlahi Dinlerde Yiyecek ve İçecekler, Ankara 2011, s. 1. 2 ibn Fazlan, Seyahatname, Haz. Ramazan ieşen, istanbul 1995, s. 111. 3 Bahaeddin Ögel, Türk Kültürünün Gelişme Çağları, istanbul 1988, s. 292. 4 B. Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş C. IV, Ankara 1991, s. 226. 5 B. Ögel, Türk Kültürünün Gelişme Çağları, s. 281. 6 B. Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş C. IV, s. 189. 7 Talat Tekin, Orhon Yazıtları, Ankara 2010, s. 23; Mustafa Gökmen, Eski Türk Kitabeleri, istanbul 1981, s. 28. 8 Safa Öcal, “Eski Türklerde Yiyecekler” Türk Dünyası Araştırmaları Fındıkoğlu Armağanı, S, 35, istanbul 1985, Türklerde yeme ve içme ile ilgili kavramların çokluğu da dikkat çekici bir özelliğe sahiptir. Örneğin toy yeme içme demektir. Kırgızlarda toy- soy, şenlik anlamına geldiği gibi yeme-içme anlamına da gelmektedir. Toy cedir şenlikte et, yemek yedirme demektir. Hanlar ile büyüklerin yemeklerine aşatma, hanlar için kurulan ayaksız sofraya işküm, geceleyin habersiz gelenler için hazırlanan içki ziyafetine “kestem” adı verilmistir. Yakın arkadaşların kışın sırayla birbirlerine verdikleri ziyafete suğdıç, oyun eğlenceli ve yemekli gece toplantılarına sürçük denmistir. Şanbuy ise, davetten sonra gidilen içki ziyafetini ifade etmek için kullanılmıştır. Türklerin, yerleşim yerlerindeki kayalara at, deve, sığır, koyun, keçi gibi hayvanların resimlerini yaptıkları görülmüstür. Bu durum belki de onların etini tükettikleri bu hayvanları ehlileştirmeye başlamadan resimlerini yaptıklarını göstermektedir. Bu çalışmada, Türklerin Müslüman olmadan önceki hayatlarında yeme ve içme uygulamalarının hayvansal ve bitkisel olmak üzere iki temel baslık altında incelenmesi hedeflenmektedir. A-HAYVANSAL GIDALAR Bozkır yaşam tarzı ve üretimi Türk ekonomisinin temelini, yüksek ovalar ve yaylalar olan bozkır coğrafyasının iklim şartları gereği, çobanlık ve hayvan besleyiciliği olusturuyordu. Yetiştirilen hayvanlar arasında at ve koyun önemli bir yer tutuyordu11. Bu hayvanlardan elde edilen et ve süt ürünleri Türklerin besin zincirinin önemli bir halkasını oluşturuyordu. 1-Hayvansal Yiyecekler Türklerin yaşadıkları sosyo-ekonomik hayat göz önünde bulundurulduğunda, hayvansal yiyecek ve içeceklerin beslenme alışkanlıklarında önemli bir yere sahip olduğu bilinen bir gerçektir12. Türk destanları, Türklerin yaşantılarına ait değerli kaynaklar niteliğindedir. Bu destanların birçoğunda yiyip içmeye vurgu yapılmaktadır. Mesela Oğuz Destanı’nda Oğuz- Han’ın doğuşunun anlatıldığı bölümde günümüz Türkçesiyle şöyle denmektedir “Pişmemiş etler ister, aş, yemek ister oldu! Etraftan şarap ister, eğlenmek ister oldu!”13 Oğuz Destanı’ndaki bu ifadelerle Türklerin yaşamında etin önemli bir yer tuttuğu bilgisi, birbiriyle örtüşmektedir. Bozkırda yaşayan Türkler için en önemli besin kaynağı olan et, özellikle de at ve koyun eti idi. Bozkır coğrafyası şartlarının yanı sıra Türklerin göçebe bir hayat yaşaması at ve koyunu ön plana çıkartmaktadır. Bu hayvanlardan atın Türklerde ayrı bir önemi bulunmaktadır. Zira Türkler atlı göçebe kültürü olarak da isimlendirilen Bozkır Türk kültürünü at üzerinde kurmuşlardır. Tarihte atı ilk evcilleştiren ve bu sayede uzak yerlere kısa zamanda ulaşma imkânı elde eden Türkler çok geniş coğrafyalara hâkim olmuşlardır. Evcilleştirilen at ticaretinden önemli bir gelir elde eden Türkler, atın etinden de gıda olarak faydalanmışlardır. Göçebe şartlarına en uygun hayvan olan koyun ise etinin yanı sıra yününden ve derisinden giyim ihtiyacını karşılaması bakımından önemli bir konuma sahiptir14. 9 B. Ögel, Türk Kültürünün Gelişme Çağları, s. 780- 781. 10 Tuncer Baykara, Türk Kültürü Araştırmaları, izmir 1997, s. 162. 11 i. Kafesoğlu, Türk Milli Kültürü, istanbul 1993, s. 304. 12 ibrahim Kafesoğlu, Türk Bozkır Kültürü, Ankara 1987, 13 B. Ögel, Türk Mitolojisi C. I Ankara 1993, s. 115. 14 Mustafa Aksoy, “Türklerde At Kültürü ve Kımız”, Türk Dünyası Tarih Dergisi, S. 142, istanbul 1998, s. 40-41; i. Kafesoğlu, Türk Milli Kültürü, s. 305-306. Türkler çok eski devirlerde eti konserve olarak saklamayı öğrenmişlerdi. Çin’e ihraç ettikleri ürünlerin içinde konserve et de bulunmaktaydı15. Eski Türkler bağırsağın içini doldurarak konserve haline getirdikleri kurutulmuş ete ve bunun pişmiş haline “sucuk” adı veriyorlardı. Bazı bölgelerde sucuk, incecik doğranıp kavrulmuş et, pirinç ve undan yapılırken bazı bölgelerde beyin, kuyruk yağı ve kanın karışımından elde ediliyordu. At sucuğunun yağı fazlaydı. Bu yağdan et yemeklerinin üzerine konurdu. Türkler için pastırma yani kurutulmuş et de değerli bir besindi. Özellikle akına giden askerler, bozulma ihtimali olmayan pastırmayla besleniyorlardı. Et ürünlerini mevsimlere göre ayıran Türkler, sonbaharda yapılan pastırmayı ilkbahardaki taze ete tercih ediyorlardı. Çünkü hayvanlar ilkbaharda zayıflardı. Keçi ve koyun etinin parçalanmadan pişirilme usulü ateş üzerinde çevirerek ve ateşe veya küle gömmek şeklinde olmak üzere iki türlüydü. Etin kavurma yapılarak tüketilmesi de yaygındı. Kış için saklamak üzere hazırladıkları kavurmalarda, besledikleri hayvanların etlerinin yanı sıra özellikle av etlerini kullanıyorlardı. Geyik ve tavşan, tükettikleri av etlerinin başında geliyordu. Etli yemeklerin içinde, bugünkü söylenişiyle paça yemeği önemli bir yer tutmaktadır. Bu yemek için Orta Asya Türkleri topık sünğük topuk kemiğinden yapılan yemek derlerdi. Türklerde at, koyun gibi hayvanların etleri yenmekle birlikte kurban olarak sunulan hayvanların içinde at, koyun, koç, dağ keçisi ve geyik de dikkat çekmektedir. Ayrıca deve ve sığırın da kurbanlık hayvanlar arasında bulunduğunu bilmekteyiz. Türklerde doğum ve ölüm törenlerinde verilen ziyafetlerde et yemekleri önemli bir yer tutmaktadır. ibn Fazlan, Oğuzların ölü aşı için yüz ile iki yüz arasında at kesip yedirdiklerini belirtmektedir21. Yakutlar, çocuk doğduğunda yağlı bir yemek yerler, bir hayvanı kurban olarak keserek kafasını kırmadan pişirirlerdi22. Ayrıca, eski Türkler, ölümden sonraki hayat anlayışları çerçevesinde ölülerinin, orada yiyip içeceğine inandıkları çeşitli yiyecekleri de mezarlara koyarlardı. Genellikle ölü gömme töreninde et dolu bir kap ve kısrak sütü dolu bir küp mezarın önüne konulmaktaydı23. Türklerin islamiyet’i kabulünden önce etlerinin yenilmesi yasak olan hayvanları da zikretmek gerekir. Bu hayvanların başında domuz gelmektedir. Bu manada Türklerin domuz beslememeleri, domuz eti yememeleri ve bu hayvana karşı nefretlerinin islam diniyle alakasının olmadığını söylemek mümkündür. Eski Türklerle ilgili olarak incelemeler yapan Batılı bazı araştırmacılar, Hiung-nu’ların domuz beslemeyip yemediklerinden bahsetmektedirler. Türk tarihi üzerine çalışmalar yapmış olan birçok bilim adamı da Türklerin domuz beslemediklerinden ve yemediklerinden söz ederler. Bazı Çin kaynaklarından edinilen bilgiler doğrultusunda söyleyebiliriz ki, 981 yılında tamamen yerleşik hayata geçen Uygurlar da domuz yememişlerdir. Uygur hakanı Arslan Han’a elçi olarak giden Çinli Wang-yen tö, Uygurların çokça et yediklerini, zenginlerin ve orta hallilerin farklı hayvanların etini yediklerini anlatmıştır. Zengin olanların at etini, orta hallilerin de koyun, kaz ve ördek etini yediklerini belirtmiştir. Ancak tüketilen etler içinde domuz etini saymamıştır24. Bozkır coğrafyasında yaşayan Türklerin domuz beslememelerinin sebebini araştırmacılar, domuzun göçebe toplumların değil, yerleşik hayat süren toplumların besleyebileceği bir hayvan olduğu şeklinde açıklasalar da bunun geleneksel kültür ve 15 i. Kafesoğlu, Türk Bozkır Kültürü, s. 106; i. Kafesoğlu, Türk Milli Kültürü, s. 305. 16 B. Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş s. 325-391. 17 Jean- Paul Roux, Türklerin Tarihi, Çev. Aykut Kazancıgil- Lale Arslan Özcan, istanbul 2007, s. 141. 18 B. Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş C. IV, s. 377-379. 19 Ali Albayrak, Cengiz Aytmatov’un Eserlerinde Eski Türk Dini, Elazığ 2007, s. 64. 20 Gürbüz Erginer, Kurban, istanbul 1997, s. 121. 21 Abdülkadir inan, Tarihte ve Bugün Şamanizm, Ankara 1986, s. 193. 22 A. inan, age. , s. 168. 23 ibn Fazlan, age. , s. 136. 24 Turgut Akpınar, Türkler’in Din ve Hukuk Tarihi, istanbul 1999, s. 88. inanç sistemiyle de ilgisinin olduğunun göz ardı edilmemesi gerekir. Ayrıca, domuz fizyolojik yapısı bakımından uzun süre yürütülerek otlatılmaya uygun değildir25. Eski Türklerde at eti önemli bir besin kaynağı olduğu halde canlı kurban olarak seçilen atların ve diğer hayvanların etinden ve sütünden yararlanılmazdı. Yakutlarda canlı kurban olarak seçilen hayvan serbest bırakılır, eti yenmez, sütü içilmez, yük hayvanı olarak kullanılmazdı26. Bu kurbanlık hayvanlara ıduk adı verilirdi. Gagauzlarda bu tür kurbanlara Allahlık denilirdi. Allahlık, zengin bir çiftçinin mallarının içinden en iyisini seçerek kırlara salıvermesidir. Bu hayvan sürü ile otlamaz ayrı beslenirdi. Bu hayvanlar tarlalara zarar dahi verseler kovulmazlardı. Bunları dövmek, hırpalamak, çalmak günah kabul edilirdi27. Mani 216- 277’nin Hıristiyanlık, Mazdaizm, Zurvanizm, Budizm ve Mezopotamya dinlerinin bazı ilkelerini alarak oluşturduğu senkretik bir özellik taşıyan Mani dinine göre insanlar dindarlar, dinleyiciler ve laikler olmak üç gruba ayrılırlar. Dindarlar hayvanları boğazlayıp etini yiyemez ve şarap içemezlerken, dinleyiciler ve laikler için bu kurallara uyma zorunluluğu yoktur28. Uygurların Mani dinini kabul etmeleriyle birlikte hayat tarzlarında birtakım değişiklikler olmuş, bu durum yiyip-içme alışkanlıklarına da yansımıştır. Bu durum Uygur Kitabelerinde “Evvelce et yiyen kavim bundan sonra pirinç yiyecek, evvelce adam öldürmek yaygın olan memlekette bundan sonra iyilik ve iyiliği tavsiye etmek hükümran olacaktır.” şeklinde anlatılmaktadır29. Mani dininde görüldüğü gibi Budizm’de de hayvansal gıdaların yenmesinin ve savaşmanın yasaklanmış olması, bu dini kabul etmek isteyen yöneticilere halkın ve askerlerin tepki göstermelerine sebep olmuştur. Diğer taraftan, vejetaryen beslenmeyi esas alan Budizm, Türkler arasında ancak hayvansal gıda tüketmenin yasaklığı kuralından taviz vermesiyle yayılabilmiştir. Budizm’i kabul eden Türkler, hayvansal gıdaları yemeye devam etmişler ve böylece tarihte Yaylacı Budistler olarak yer almışlardır30. 1- Hayvansal İçecekler Türklerin beslenme tarzlarında hayvansal yiyeceklerin yanında hayvansal içecekler de önemli bir yer tutmaktadır. Özellikle etini yedikleri hayvanların sütünden ve sütten yapılan ürünlerden faydalandıkları Türk kültürünü ve hayat tarzını konu edinen kaynaklarda yer almaktadır. Eski Türkler sütten tereyağı ve kaymak imal ederlerdi31. Peynir ve Türklerin icadı olan yoğurt da başlıca besinlerindendi32. Türk yeme-içme kültüründe önemli bir yer tutan süt ve süt ürünlerinden, Türk mitolojisinde de bahsedilmektedir. Süt gölünden ak göl alınan bir damla süt ile insanlara ilk ruhun verilmiş olduğu kabul edilmektedir. Yakutlarda Ayzıt, bir çocuğun doğmasına yakın, tarla, çiçek ve yemiş perileriyle birlikte annenin yanına gider. Süt gölünden almış olduğu bir damla sütü çocuğun ağzına damlatarak ona ruhunu vermiş olur. Süt gölüne benzer bir motif, Uygurların Türeyiş Efsanesinde kutsal süt denizi olarak geçmektedir33. Altaylılarda da Ülgen, yakınlarından Yayık’a süt gölüne 25 T. Akpınar, age., s. 90-93 26 B. Ögel, Türk Mitolojisi s. 431. 27 Ünver Günay- Harun Güngör, Türklerin Dini Tarihi, istanbul 2007, s. 215-216; Harun Güngör, Türk Bodun Bilimi Araştırmaları, Kayseri 1998, s. 176. 28Ü. Günay-H. Güngör, age., s. 185. 29 V. V. Barthold, Orta Asya Türk Tarihi –Dersleri-, Çev. Hüseyin Dağ, istanbul 2011, s. 60; Osman Turan, Türk Cihan Hakimiyeti Mefkuresi Tarihi istanbul 1993, s. 67. 30 iaban Kuzgun, Dinler Tarihi Dersleri, Kayseri 1993, s. 68. 31 Ziya Gökalp, Türk Medeniyeti Tarihi, istanbul 1976, s. 365. 32 i. Kafesoğlu, Türk Bozkır Kültürü, s. 106. 33 Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi s. 111. gitmesini ve buradan alacağı bir damla sütü yeni doğan çocuğun ağzına damlatmasını emreder34. Ayrıca, şamanlarla ilgili hikâyelerde, şamanın hasta olanları pişirilmiş süt ile tedavi ettiği geçmektedir35. Kuzey ve Doğu Türkleri süt ve sütten yapılan her besine ak derler, onun bir damlasının bile yere düşmesine razı olmazlar ve bunu büyük bir günah olarak kabul ederlerdi36. Eski Türklerde en önemli hayvansal içecek mayalanmış kımız idi. Alkol oranı düşük bir içki olan kımız, kalorisi yüksek olduğu için bir öğün yerine geçtiği gibi gün boyunca içildiğine de rastlanmaktaydı37. Moğollarda kımız içme işi, askerlik eğitimiyle sıkı bağlantısı olan bir tören şeklinde icra edilirdi. Genel kabul gününde beylere ve halka hanın ikram ve merhamet sofrası kurulurdu. Sakiler ve kadeh tutanlar sofra takımlarını ve kadehleri getirirlerdi. Hanın işaretiyle bir saray odacısı kımızı töresi ile hana sunardı. O da insanların topluluk halinde yaşamalarının temeli olan bu arı ve temiz içkiden biraz içip devletin en ileri gelenine verirdi. O da kadehin tamamını bitirirdi. Beyler ve komutanların içki içme merasimi bittikten sonra askerler ayakta içmeye başlarlardı. Kımız içme işi sırasında yanlışlık yapan asker kapının yanına bırakılırdı. Sakiler ve kadeh tutanlar bu askerlere ceza verirlerdi ve bu, ölüm cezası dışında her türlü ceza olabilirdi38. Yakutlarda Art Toyon Ağa adına yapılan törenlerde kurban kesme uygulaması yerine, gençler dokuz bardak kımızı, dokuzar kere içerlerdi. Bu törensel kımız içme, bir nevi kurban ayini olarak kabul edilirdi39. Altaylılarda da kımız içme, yüz yüze bakarak şarkı söyleme geleneğine bağlı olarak sürdürülürdü. Ayrıca, Altaylılarda ekşi sütten rakı yapılırdı. Kımız içme törenleri daha sonraları rakı içme törenlerine dönüşmüştü. Akraba veya komşu olanlar kadın erkek, genç yaşlı herkes bir araya gelir, rakının hazırlandığı yerde bir ateş yakılırdı. Ateşin üzerine konulan tagan adı verilen demir bir kazanda bir kadın, yapımı bazı işlemleri gerektiren rakıyı hazırlardı. Ateşin sağında erkekler, solunda kadınlar otururdu. Toprağın üzerine serilen keçenin, kayın ağacı kabuğunun ve tay postlarının üzerine daire şeklinde oturulurdu. Bu tören sırasında ev sahibi tahta fincandaki içkisini sol eliyle tutar, sağ eliyle ateşe biraz rakı serperdi. Kayın ağacının Umay Ana ile birlikte indiğine inanan Altaylarda rakı, Umay kültüyle bağlantılı görünmektedir40. Diğer taraftan, Türklerde kımız, nevruz bayramında yapılan ikramlar arasında yer alırdı. Bayramın üçüncü günü misafirler yurtlarına yerleşince yemekler dağıtılır, arkasından kımız ve ayran sunulurdu41. B- BİTKİSEL iDALAR Türklerin tarih sahnesine çıktıkları bozkır coğrafyası bol otlaklarıyla hayvancılığa çok elverişli olmasıyla birlikte kuru tarım yapılabilecek ölçüde rutubetli bir yayla özelliği de taşımaktadır42. Orta Asya’da, özellikle de Anau’da yapılan tarih öncesi kazıları, ziraat ürünleri ve sulama kültürünü ortaya çıkarması Türklerin tarım yaptıklarının da bir göstergesidir43. Bu manada, Türklerin tüketim kültürlerinde hayvan ve hayvan ürünlerinin yanında bitkisel yiyecek ve içeceklerin de yer aldığı bilinmektedir. Hunlar, göçebe bir hayat yaşamalarının yanında tarım işleriyle de uğraşıyorlardı. Bu amaçla su kanalları ve ekip dikilecek alanlar açılıyor, tarımda kürek, orak ve saban demiri, ürünü saklamak için açılan özel çukurlar, tahılı ezmek için taşlar kullanılıyordu44. 34 Murat Uraz, Türk Mitolojisi, istanbul 1994, s. 101. 35 Harun Güngör- Abdurrahman Küçük, Asya’dan Anadolu’ya Taşınanlar, Ankara 1999, 36 Ziya Gökalp, Türk Töresi, istanbul 1990, s. 79. 37 B. Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş C. IV, s. 197; Emel Esin, Türk Kozmolojisine Giriş, istanbul 2001, s. 102. 38 B. Ögel, Türk Kültürünün Gelişme Çağları, s. 296- 297. 39 Z. Gökalp, Türk Medeniyeti Tarihi, s. 115-116. 40 Ümit Hassan, Eski Türk Toplumu Üzerine İncelemeler, Ankara 1986, s. 136- 137. 41 Abdulhaluk M. Çay, Türk Ergenekon Bayramı Nevruz, Ankara 1991, s. 69. 42 ibrahim Kafesoğlu, Türk Milli Kültürü, istanbul 1991, s. 201. 43 Zeki Velidi Togan, Umumi Türk Tarihine Giriş, istanbul 1981, s. 25. 44 B. Ögel, İslamiyetten Önce Türk Kültür Tarihi, Ankara 1988, s. 88-89. 1- Bitkisel Yiyecekler Türkler, Orta Asya’da her ne kadar göçebe bir hayat tarzı sürdürseler de Çin kaynakları, onların her birinin küçük de olsa ekili-dikili bir arazilerinin olduğunu açıklamaktadır. Eskiden Türkler, buğday, arpa, darı, mısır, pirinç, burçak ekerler; elma, üzüm, karpuz, kavun, dut yetiştirirlerdi45. Türk kültüründe önemli bir yer tutan ekmek, buğday, arpa ve darıdan yapılırdı. Yuga, yuvga veya yupka adı verilen bir tür ince ekmek ise buğday ve arpa unundan yapılırdı. Bu ince ekmeğin yapımında darı unu kullanılmazdı. Buğday, un yapımında kullanıldığı gibi farklı şekillerde taneli olarak da kullanılıyordu. Tane olarak buğday, sertleşmeden önce ateşte ütülerek yenirdi. Sertleştikten sonra da suda pişirilerek veya kavrularak tüketilirdi. Kavrulan bu buğdaya kogurmaç/kavurmaç denirdi. Bugün olduğu gibi pişirilmiş buğdaydan yarma, bulgur ve dövme de yapılırdı. Buğday ve etle pişirilen keşkek bazı kutlamaların önemli yemekleri arasındaydı. Ayrıca Türklerin en önemli bitkisel yemeklerinden biri de tutmaç idi. Tutmaç, günümüzde de Türk toplumlarında sevilen mantı yemeğine çok benzeyen, oldukça besleyici ve uzun süre tok tutan bir yemekti46. Türklerin yetiştirip tükettikleri başlıca sebzeler, patlıcan bütüge, fasulye bosu, pancar dünüşge, havuç gezer/geşiir/gizri kabak, sarımsak samursak/sarmusak, soğan sogun, salatalık turmuz, turp turma, şalgam çagmur, biber burç, kabak, bakla idi. Özellikle kabak, kabaklık adı verilen tarlalarda çokça yetiştirilir, hem taze hem de kurutulmuş olarak tüketilirdi. Türkler çok çeşitli meyveleri de üretip yerlerdi. Elma alma/almula, şeftali aluç, tülüg erük, kaysı sarıg erük, erik kara erük, armut, ayva auya, dut üjme, üzüm, karpuz büken, kavun kagun, iğde yigde, fıstık bitrik, şekirtük, fındık kosuk, ceviz yagak bunların başında geliyordu. Özellikle kavun, erik ve ceviz yetiştirdikleri tarla ve bahçeleri vardı. Kavun tarlasına kagunluk, erik tarlasına erüklük, ceviz bahçesine yagaklık, üzüm bahçesine de borluk adını verirlerdi. Erik, şeftali, üzüm gibi meyveleri taze olarak tükettikleri gibi kurutulmuş olarak da yerlerdi. Kurutulmuş meyvelere genel olarak kak ismi verilirdi. Ancak kurutulmuş üzüme üskenteç denirdi. Üzümden pekmez bekmes ve sirke yapmayı da biliyorlardı47. Türklerde bahsedilen sebze ve meyvelerden bazıları hem önemli bir besin maddesi hem de simgesel bir anlama sahipti. Elma özellikle de kızıl elma Türk atasözleri, masal, destan ve halk hikâyelerinde de kendini göstermektedir. Bu açıdan elma, üzerinde durulması gereken önemli bir özelliğe sahiptir. Türklerde elma ve ağacı, doğurganlık olayı ile ilgilidir. Türkler arasında kadının hamile kalabilmesi için erkeğin rolünün yeterli olmadığı, kadının bedenine bir ruhun girmesi gerektiği inancı yaygındır. Bundan dolayı Kazak Türklerinde kısır kadınlar hamile kalabilmek için, bir elma ağacının dibinde yuvarlanmak gerektiğine inanmaktadırlar. Ayrıca Türk kültüründe hiç çocuğu olmayanlar pir veya dervişin verdiği bir elmayla hamile kalmışlardır. Büyük işler başaracak olan birçok kahraman bu şekilde dünyaya gelmiştir. Elma, sadece insanları değil kabuğunu yiyen atları da etkilemiş, diğerlerinden farklı hale gelmişlerdir. Diğer taraftan, evlenme çağına gelen genç kızlar kendilerine talip olanlara kabullerini elma vererek belirtmişlerdir. Elma, sevgi ve aşk ilişkilerinde, evlenme taleplerinde önemli bir araç olarak değerlendirilmektir. Aşk ve sevginin habercisi ve üretken güç olarak değerlendirilen elma, aynı zamanda ölümle de ilişkiliydi48. 45 Z. Gökalp, Türk Medeniyeti Tarihi, s. 366. 46 Yaşar Bedirhan, İslam Öncesi Türk Tarihi ve Kültürü, Konya 2009, s. 192; Mehmet Eröz, Türk Kültürü Araştırmaları, istanbul 1977, s. 160-161. 47 Y. Bedirhan, age., Laszlo Rasonyı, Tarihte Türklük, Ankara 1996, s. 53. 48 J. P. Roux, Türklerin Ve Moğolların Eski Dini, Çev. Aykut Kazancıgil, istanbul 1994, s. 140-144; A. Albayrak, age., s. 89; Hikmet Tanyu, Kızılelma, Ankara 1976, s. 134. Orta Asya’da Türkler, tahıl ürünlerinden umaç oğmaç, omaç adı verilen bir tür çorba yaparlardı. Bu çorbanın ana maddesi, genellikle yuvarlak kesilen erişte idi. Ancak bazen bunun içine et konulduğu da olurdu49. Orta Asya’dan günümüze kadar gelmiş olan en önemli çorbalardan biri de tarhanadır. Önemli bir besin olarak tüketilen tarhana birkaç şekilde hazırlanırdı. Kışın hazırlanan ve Kurut denen bir çeşidinin içine bir tür peynir, tuz, un ve kurutulmuş et konulurdu50. Güler ise konuyla ilgili bir makalesinde “kurut”un, yoğurdun kurutularak kışın yenmek üzere saklanan bir yiyecek olduğunu söylemektedir51. Türklerde bitkisel malzemelerden hazırlanan tatlılara helva denilirdi52. Helvanın un ve yağın kavrulmasıyla oluşan hammaddesine kavut denilir ve üzerine bal, pekmez veya şeker dökülerek yenilirdi53. Kavut yapımında un çeşidi olarak mısır unu da kullanılırdı54. Türklerde bitkisel ürünler, besin maddesi olarak kullanılmasının yanında saçı adı altında, kurban aracı olarak da kullanılmaktaydı. Kansız kurbanlardan biri olan saçı, her kavmin kendi emeğiyle kazandığı en değerli ve kutsal kabul ettiği ürünlerden seçilir. Bunlar göçebe milletlerde süt, kımız, yağ iken, ziraatla uğraşanlarda buğday, darı, şaraptır. Ticaretle uğraşan milletlerde ise para ve benzeri değerli şeyler saçı olarak kullanılır. Eski Türklerde ise genellikle kımız, rakı, süt, yağ, buğday, darı saçı olarak kullanılmıştır55. Eski Türkler’de süt, at sütünden üretilen kımız gibi hayvansal içeceklerin yanında çeşitli bitkilerden elde edilen içecekler de vardı. Örneğin Tarasun adı verilen bir çeşit içkilerinin olduğu bilinmektedir. Bu içki darıdan şarap yapılıp bunun kımızla karıştırılmasıyla elde edilirdi56. Ayrıca üzümden de şarap yaparlardı57. Buğday ve darıdan yapılan çeşitli içkilere Göktürkler begni diyorlar, Oğuzlar boza yapmayı da biliyorlardı58. Hunlar’ın medus bal şarabı olduğu sanılmaktadır ve camum arpadan yapılan bir içki adı verilen içkilerinin olduğu içecekleri hayvansal ve bitkisel gıdalardan ürettikleri gibi bunların ikisini karıştırarak da bazı içecekler elde ediyorlardı. Hayvansal bir gıda olan yoğurdun kiraz ve kayısı ile tatlılaştırılması şeklinde hazırlanan ve adına lo adı verilen bir içki Hun Türkleri tarafından yaygın olarak tüketiliyordu60. SONUÇ Toplumların kültürel özellikleri bireylerin gündelik hayatlarını belirleyen önemli etmenler arasındadır. Türk Milleti, hem köklü bir Tarihe hem de zengin bir kültürel yapıya sahiptir. Zengin olan kültürün özel bir alanını oluşturan beslenme kültürünün de aynı oranda zengin olması gayet tabii bir durumdur. Hayatın devamını sağlayan günlük yeme-içme faaliyetleri kültürel özelliklerden etkilenmekle birlikte, bu faaliyetlerin nasıl ve ne şekilde yapılacağı yine kültür tarafından belirlenmektedir. Türklerin Müslüman olmadan önceki yeme-içmeyle ilgili uygulamalarının bağlı 49 B. Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş C. IV, s. 375. 50 B. Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş s. 399-400. 51 Sibel Güler, “Türk Mutfak Kültürü ve Yeme içme Alışkanlıkları”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, sayı 26, Kütahya 2010, s. 25. 52 B. Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş, C. IV, s. 223. 53 B. Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş, C. IV, s. 403. 54 Y. Bedirhan, age., 55 A. inan, age., s. 100; Fuat Bozkurt, Türklerin Dini, istanbul 1995, s. 47-48; Gürbüz Erginer, age. , s. 121. 56 Z. Gökalp, Türk Medeniyeti Tarihi, s. 366. 57 Y. Bedirhan, age., 58 i. Kafesoğlu, age. , s. 106. 59 Y. Bedirhan, age., 60 i. Kafesoğlu, “Kültür ve Teşkilat”, Türk Dünyası El Kitabı C. I, Ankara 1992, s. 216. bulundukları kültür çerçevesinde şekillendiği görülmektedir. Beslenme alışkanlıkları, bir toplumun en önemli kültürel özelliklerini içinde barındıran konulardan birisi olarak kabul edilebilir. Türklerde yeme-içme kültürü, toplumun beslenme ile ilgili tercih ettiği hayat tarzını ifade ettiği gibi, bir düzeni ve adabı bulunan sosyal ve siyasi bir içeriğe de sahiptir. Yeme-içme tarzı ve beslenme alışkanlığı, yemekle ilişkili pek çok durum, sosyalleşme süreciyle yakından ilgilidir. Bireylerin sosyalleşme süreçlerinde sofra adabının önemli bir yeri vardır. Türklerin yeme-içme ile ilgili uygulamalarının, yetiştirdikleri hayvanların ve ekip-diktikleri bitkisel gıdaların ve çeşitli av hayvanlarının üzerinde yoğunlaştığı görülmektedir. Bu gıdaların da Türklerin yaşadığı coğrafya ve üretim kültürleriyle belirlendiği anlaşılmaktadır. Türklerde yemeklerde etin özelikle de at ve koyun etinin, içecek olarak da kımızın öne çıktığı görülmektedir. Patlıcan, biber, bakla gibi sebzeleri ve buğday, arpa ve darı gibi tahılları tüketmektedirler. Bitkisel ürünlerden çeşitli içkiler ve boza gibi içecekler de üretmişlerdi. Türkler, besin olarak tükettikleri hayvansal ve bitkisel ürünlerin bazılarını sadece yemek ve içmek için kullanmamakta aynı zamanda onları kutsal kabul ettikleri varlıklara kurban olarak da sunmaktadırlar. KAYNAKÇA AKPINAR Turgut, Türkler’in Din ve Hukuk Tarihi, istanbul 1999. ALBAYRAK Ali, Cengiz Aytmatov’un Eserlerinde Eski Türk Dini, Elazığ 2007. BARTHOLD V. V., Orta Asya Türk Tarihi -Dersleri-, Çev. Hüseyin Dağ, istanbul 2011. BAYKARA Tuncer, Türk Kültürü Araştırmaları, izmir 1997. BEDiRHAN Yaşar, İslam Öncesi Türk Tarihi ve Kültürü, Konya 2009. BOZKURT Fuat, Türklerin Dini, istanbul 1995. ÇAY Abdulhaluk M., Türk Ergenekon Bayramı Nevruz, Ankara 1991. ERGiNER Gürbüz, Kurban, istanbul 1997. ERÖZ Mehmet, Türk Kültürü Araştırmaları, istanbul 1977. GÖKMEN, Mustafa, Eski Türk Kitabeleri, istanbul 1981. GÜLER, Sibel, “Türk Mutfak Kültürü ve Yeme içme Alışkanlıkları”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, sayı 26, Kütahya 2010. GÜNAY Ünver- GÜNGÖR Harun, Türklerin Dini Tarihi, istanbul 2007. GÜNGÖR Harun- KÜÇÜK Abdurrahman, Asya’dan Anadolu’ya Taşınanlar, Ankara 1999. GÜNGÖR Harun, Türk Bodun Bilimi Araştırmaları, Kayseri 1998. HASSAN Ümit, Eski Türk Toplumu Üzerine İncelemeler, Ankara 1986. iBN FAZLAN, Seyahatname, Haz. Ramazan ieşen, istanbul 1995. iNAN Abdülkadir, Tarihte ve Bugün Şamanizm, Ankara 1986. KAFESOĞLU ibrahim, “Kültür ve Teşkilat”, Türk Dünyası El Kitabı C. I, Ankara 1992. KAFESOĞLU ibrahim, Türk Bozkır Kültürü, Ankara 1987. KAFESOĞLU ibrahim, Türk Milli Kültürü, istanbul 1993. KILIÇ Sami, İlahi Dinlerde Yiyecek ve İçecekler, Ankara 2011. KUZGUN iaban, Dinler Tarihi Dersleri, Kayseri 1993. ÖCAL Safa; “Eski Türklerde Yiyecekler” Türk Dünyası Araştırmaları Fındıkoğlu Armağanı, Sayı35, istanbul 1985. ÖGEL Bahaeddin, İslamiyetten Önce Türk Kültür Tarihi, Ankara 1988. ÖGEL Bahaeddin, Türk Kültür Tarihine Giriş C. IV, Ankara 1991. ÖGEL Bahaeddin, Türk Kültürünün Gelişme Çağları, istanbul 1988. ÖGEL Bahaeddin, Türk Mitolojisi C. I, Ankara 1993. RASONYI Laszlo, Tarihte Türklük, Ankara 1996. ROUX Jean- Paul, Türklerin Tarihi, Çev. Aykut Kazancıgil- Lale Arslan Özcan, istanbul 2007. ROUX Jean- Paul, Türklerin Ve Moğolların Eski Dini, Çev. Aykut Kazancıgil, istanbul 1994. TANYU Hikmet, Kızılelma, Ankara 1976. TEKiN Talat, Orhon Yazıtları, Ankara 2010. TOGAN Zeki Velidi, Umumi Türk Tarihine Giriş, istanbul 1981. TURAN Osman, Türk Cihan Hakimiyeti Mefkuresi Tarihi istanbul 1993. URAZ Murat, Türk Mitolojisi, istanbul 1994. Ziya Gökalp, Türk Medeniyeti Tarihi, istanbul 1976. Ziya Gökalp, Türk Töresi, istanbul 1990. CodyCross oyununa ilişkin ipuçlarını aramanızın bu sayfada sona erdiğini bilmek sizi mutlu edecektir. Bunun için çok teşekkür ederim! Bu basit sayfa sizin için içerir CodyCross İçeceklerin karıştırılmasıyla yapılan yeni içecek cevaplar, çözümler, izlenimler, tüm kelimeleri geçerek Bu oyun, Android ve iOS için birçok harika oyun yaratan bir Fanatee Inc ekibi tarafından yaratıldı. Seviyeleriniz buradakilerden farklıysa veya rastgele sırayla ilerliyorsa, aşağıdaki ipuçlarıyla aramayı kullanın. CodyCross Su Altı Dünyası Grup 38 Bulmaca 2KOKTEYL Yenilen Yiyecek Ve Içeceklerin, Kusma Olmaksızın Ağıza Geri Gelmesi bulmaca cevapları en iyi cevabı 13 harfleridir. Bulmaca Cevap ve İpucu Bulmaca Yenilen Yiyecek Ve Içeceklerin, Kusma Olmaksızın Ağıza Geri Gelmesi Diğer bulmaca ipuçlarını araBir cevap bulun veya sahip olduğunuz harflerden bir kelime oluşturun. Eksik olan her harf için bir nokta yazın. Örneğin, ".la.. arama sorgusu 'Olağanüstü' gibi sonuçlar üretir Diğer kullanıcılara yardım etDaha iyi bir cevap biliyorsanız, Buraya Tıkla Benzer bulmacalar Bu bulmacayı daha önce çözmüş olan kullanıcılar, bu 25 bulmacalara ilgi duymuşlardır. Yiyecek Ve Içeceklerin Saklandığı Yer Devamlı Kusma Kan Kusma Kusma Gibi Belirtilerle Açığa Çıkan Bir Hastalık Mideye Yerleşen Ve Kusma Ve Ishalle Kendini Gösteren Virüs Şiddetli Kusma Yazın Yenilen, Külaha Koyulan Tatlı Yiyecek Ana Yemek Öncesi Yenilen Soğuk Yiyecek Alkolsüz Içeceklerin Genel Adı Alkolsüz Içeceklerin Geneline Verilen Ortak Isim İçeceklerin Karıştırılmasıyla Yapılan Yeni Içecek İçeceklerin Isısını Koruyan Matara Ihlamur, Kuşburnu Gibi Sıcak Içeceklerin Genel Adı Su, Maden Suyu Gibi Içeceklerin Çıktığı Doğal Yer Ihlamur, Rezene, Papatya Vb Içeceklerin Genel Adı Gazlı Içeceklerin Halk Arasındaki Adı Ağaçların Arasında Biten, Yenilen Bir Çeşit Mantar Akşam Güneş Batımıyla Yenilen Yemek Artvin Yöresine Özgü, Tuzlanarak Yenilen Bir Çeşit Ot Ayvalık Yöresine Özgü, Balıkla Birlikte Yenilen Bir Ot Baharda Toplanıp Çiğ Olarak Yenilen Bir Ot Birleşikgillerden, Geniş Ve Uzun Olan Yeşil Yaprakları Taze Olarak Yenilen Bir Bitki Çıntar’ Da Denilen Ve Yenilen Bir Mantar Cinsi Çiçekleri Hekimlikte Kullanılan Ve Kökleri Kavrularak Yenilen Bir Bitki Çuha Çiçeğigillerden, Yaprakları Salata Gibi Yenilen Bir Bitki R ile başlayan kelimeler Hala doğru cevabı arıyorsanız, R ile kelimeler tam listesine bakın. 3 harfli Rab Rad 4 harfli Raab Raad Raba Raca Rada 5 harfli Rabat Rabi Rabya Raci Racon Radaf Radar Radde Radi 6 harfli Raaton Rabbi Rabeck Rabia Rabita Rachel Racil Racin 7 harfli Rabacal Rabarba Rabies Racibe Racife Racine Radansa 8 harfli Raclette Radagast 9 harfli Rabelais 10 harfli Rabinowka Rabmalahi 11 harfli Rabdomiyom 12 harfli Raadtrakunya 13 harfli kelimeler Hala Yenilen Yiyecek Ve Içeceklerin, Kusma Olmaksızın Ağıza Geri Gelmesi cevabını bulmak için yardıma ihtiyacınız var mı? 13 harfli kelimeler Kabaredoberban Kahilmuvasala Kaknüssimurg Kalakrinolit Kalecikkarasi Kalkosiderit Kamariotissa Kanamisinkav Kapitülasyon Karaağaçtepe Karafkarafaki Karakteroloji Karapankerapan Karinçatlaği Karuçakaroça Karçiçeği Kaskbozyürük Kastsuiniyet Katenkatibeten Katkatkumkuvat Katibidestar Katipsekreter Kavlakayanguru Kavvalalifaka Kayirmakesenek Kaysadakaysafa Kaznakoviloda Kaiserlichen Kaşakaşuneft Kekikpistil Son Bulmacalar Adotta un Animale Popüler kelimeler

içeceklerin karıştırılmasıyla yapılan yeni içecek